1500 metre rakımlı yamaçlarda kükner( ladin) ağacının dallarında bizicoları( kozalak) 5- 8 cm. uzunluğunda, ince pullu, silindirik yapıda, sarkık vaziyette dizilirler. Bu yükle asılan dalları aşağı doğru iyice eğilirler. Sonra olgunlaşınca tamamen düşerler.
Ladin ağaçlarının1 formu; keskin konik, tepe sürgünü ise dik durur, göğe doğru uzandıkça uzanır. Tepe sürgünü ile birlikte hep yükseğe doğru, daha yükseğe çıkmak isterler- fırlamak ister kozalakları gökyüzüne, maviliklere, kuşların kanadına değercesine…
İbre yaprakları çok kısa (6-10 mm), sert, dört köşeli olup, dizilişte dal çevresini tek tek 360 derece tamamen sarar: Parmakla bastırılınca insanın canını acıtır.
Doğu Karadeniz’in bu güzelim Ladin ağacı: Yerine göre yirmi, yerine göre otuz, yerine göre de kırk mette boya ulaşır. Yetişme muhiti derler, bu “yerine göre” sözüne ormancılar. “İyi bonitet” derler, düzgün gövdeli, uzun boylu orman ağaçlarının yetıştiği yerlere…
Nem istekleri çok yüksektir. 1200 ile 2200 metre arasındaki rakımları tercih ederler. Ormancılık biliminde bu kuşağa da “optimum kuşak” denir. En güçlü bireyler kuzey ve kuzeydoğu bakılarda bulunur. Güney yamaçlarda ise büyüme yavaşlar, kuruma riski artar. Bu nedenle Ladin: Dağın gölge yüzünü sever, denir.
Kuraklığa dayanıklıkları çok düşüktür. Doğu Karadeniz’ in buzdolabı ağacı gibidir. Soğuk ve nem varsa güçlüdür. Sıcak ve kuraklıkta hızla geri çekilir.
Bir mikroklima ağacıdır. Coğrafyaya değil, iklime bağlıdır. Kök sistemi yüzeye yakın olup, sıcaklık artışına toleransı düşüktür: Bu nedenle alt rakım sınırı yukarı doğru çekilmekte, vadilerde gerileme gözlenmektedir. Bu bağlamda 800- 1200 mt. kuşağında daralabilir. 2000 mt.üstünde geçici avantaj sağlasa da; böcek ve mantar zararları, özellikle kabuk böcekleri riskini artırabilir.
Yağışı değil, yağışın yıl içinde dengeli dağılmasını ister. Yazları ve kışları da yağışlı olan Doğu Karadeniz’ de sıcaklıklar baskılanmış durumdadır. Bu koşullar terleme stresini azaltır. Ladin “susuzluktan değil, terleyerek kuruyan bir ağaçtır. Bu yüzden Anadolu’ nun misafiri değil, Doğu Karadeniz’in yerlisidir.
Çocukluğümuzun bu güzel kükner ağacı, eğer bu küresel ısınma böyle devam ederse, arkasından kuraklık başlarsa: Doğu Karadeniz’ in dağlarında, Savşat’ın Karaağaç köyünde, Yanuğun Sırtı’2 ndan, Cincirop’lara kadar uzanan, o güzelim yamaçlarından bir gün çekip gidecektir. Var olan güzelim ekosistem yok olacak, yaşam duracaktır. Bozulan doğal dengeyle birlikte tüm canlılarla birlikte insanlar da çekip gidecektir. Ama nereye?
Fotoğraf: 2: Artvin ili, Şavşat ilçesi, Karaağaç köyü, Yeşilvadi mahallesi: Yanuğun Sırtı
Doğu Karadeniz’de yaygın olarak granit, bazalt olan volkanik türevli ana kayalar bulunur. Bu kayalar asidik toprak oluştururlar: Su tutma kapasiteleri yüksektir. Ladin de; organik maddece zengin, serin ve nemli asidik toprakları sever.
Gölge töleransı orta olan ladin ağacı gençliğinde yarı gölgede yaşasa da yaşlandıkça ışık ihtiyacı artar. Serin, nemli, mineral toprağın açığa çıktığı alanlarda doğal yollarla gençleştirme yapılabilir. Silvikültürel teknik isteyen bu iş: çok meşekatlı, çok takip ve emek ister. İdare müddetini doldurmuş yaşlı Ladin meşcereleri işini severek yapan, bilgili, liyakatlı Orman Mühendislerinin emeğiyle, doğal yolllarla gençleştirilip sağlıklı Ladin gençliklerine kavuşturulabilir.
Odun özellikleri ise; hafif, yumuşaktır, rezonans kabiliyeti yüksektir. Değişik sanayi kollarında: Kağıt sanayi, ambalaj, yapılarda keteste olarak kullanıldığı gibi, müzik aletleri (özellikle keman, çello, piyano gövdeleri) yapımında da kullanılmaktedır.
Doğada Saf Ladin ormanları bulunabildiği gibi; karışık ormanlar da kurulabilir. Örnek: Ladin- Göknar, Ladin-Kayın, Ladin- Sarıçam (geçiş zonlarında) karışık meşçereler de görülebilir.
***
Ahh ne güzeldi çocukluğumüzun kükner ağacı. Daha çocukken ilk baharda Mayıs ayında bir ay, sonbaharda Eylül- Ekim aylarında iki ay; Ladin ağacından yapılmış, altı ahır, üstü tek göze daracık bir odası olan- arkaşına beş on baş koyunun sığabileceği bir alan, çatısı yine ladin ağacından yapılmış pedevralarla örtülü derme çatma bir kışla evinde3 kalır çobanlık yapardık günlerce…
3: Yeşilvadi mahallesinde: Kışla Evi
Her birimizin önüne daha gün doğmadan her hanede beslenen hayvanlar gruplara ayrılmış bir şekilde katılırdı. Manda çobanı ayrı, sığır çobanı ayrı, koyun çobanı ayrı olurdu. Her üç grubunda otlak alanları farklıydı. Hepsi de Ladin ormanlarının derinliklerinde kaybolup giderlerdi. Tekrar gün batmadan kışlalara dönerlerdi.
Hep seyirttik durduk ormanın içlerinde. O yamaçtan o yamaca, o tepeden o tepeye, Yanuğun Sırtı’ndan Kork’un sırtına4. Kuru Dere’ den, Büyük Pungarın Boğazı’ na…Bir kolu uzanmış doğuya doğru Kabağalil- Sonanın Çayırı’ na, bir kolu Batıya doğru Çivikin Sırtları’ na. Bir kolu da çıkmış Yanuğun Sırtı, Korkun Sırtı, Kokola’ ya, Cinciroplar’ ın eteklerine. Ladin ağaçları karışım yapmış Sonanın Çayırı’da Doğu Göknarı ile, Aşağı Yaylalar’ın yamaçlarında Sarıçam’ la. Saduğbela’ nın eteklerinde, kayalıklarda ve keskin vadinin derelerinde, Sarıçam, Huş, Meşe ve diğer çeşitli yapraklı türlerle…
4: Yanuğun Sırtın’dan -Korkun Sırtı’na Güzelim Ladin Ormanları
Zaman zaman Yaban hayvanları da dolaşırdı Karaaaç Köyü’ nün yayla yolu üzerinde. Bazen kayaliklarda, bazen keskin vadilerin içlerinde
Yaban hayvanlar için yuvaydı, tenha dağların etekleri. Tepelerden gözetlerlerdi insanları, bazen gözüne kestirirlerdi süruden ayrilmiş hayvanları.
Zengin bir ekosistemdi Yanuğun Sırtı’ndan başlayıp Cınciropların Sirtı’ na kadar çıkan güzelim Ladin ormamları. Her iki tarafında bulunan büyük derelerin suyunu beslerdi. Doğuda Hanlı deresi, Batıda Yeşilvadi5deresi. Özellikle ilkbaharda ve son baharda gürül gürül akarlardı. Koca 25 yıl geçti aradan bir daha görmedim. 25 yıl içinde insanları gibi doğanın o güzel yapışı da değişmiştir. Yaşlılar bu dünyadan çekti gitti, gençler gurbet ellere ekmek için gitti. Yazları bir kaç hanenin dumanı tütüyor sadece bacadan.
5: İki Dağ Arasında Yeşilvadi Mahallesi Deresi
Derelerinde HES geldi, ormanlarına insan eliyle müdahale geldi. Doğanın dengesine maddi, çikarsal, beklentisel etki yapıldı.
Karaağaç köyünün Yeşilvadi mahallesindeki bu güzelim Ladin ormanları yok olursa, dağlar önce susar, sonra Hanĺı köyü ve Yeşilvadi mahallesi susuz kalır.
Şimdiden yaşam ordan tamamiyle kaçar.
10.01.2026
Özgen Dursun
Orman Yük. Mühendisi.