20 Temmuz 2025 Pazar Sabahı Cumhuriyet gazetesinin ikinci sayfasında Almanya ( Münih)’ten yazan Ahmet Arpad’ın “Çılgın Kralın Saraylari” başlıklı güzel bir yazısını okudum. Yazının konusu ilginç, hikayesi acıklıydı.
Arpad yazısında; “UNESCO’ nun Dünya Mirası Komisyonu 12 Temmuz’ da Paris’ teki toplantısında Bavyera Kralı II.Ludwig (1845-1886) Neuschwanstein Şatosu, Herrenchiemsee ve Linderhof Sarayları ile Schachen Dağı’ndaki kraliyet sarayını Dünya Mirası Listesi’ne aldı. Bavyera’da eşsiz bir doğanın içinde yükselen şatoyla saraylar, her yıl 2 milyona yakın turist çekiyor. 19. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilen bu olağanüstü yapılar, göreni bir düşler dünyasına götürüyor” diyor.
Yazıyı okumayanlar, isterlerse gazeteyi bulup tamamını ikinci sayfasında okuyabilirler.
Bu yazıyı yazmama neden olan isim aslında çılgın kral değil- yazıda ismi geçen ve kralla yolları kesişen besteci Richard Wagner’dir. Wagner’le de yolları kesişen Nietzsche’dır. Bir filozof, bir besteci, bir kralı; kısa bir özet olarak ilginize sunmaya çalışacağım.
Frederic Gros* kitabında; Frıedrich Nietzsche’ nin Richard Wagner ile ilişkisinden- Nietzsche’de kitaplarında Wagner’den çok söz eder: Hatta ‘Richard Wagner Bayreuth’ isimli kitap bile yazmış
Nietzsche (1844-1900), Polonya asıllı Alman, filolog ve filozoftur. Daha 24 yaşında iken Basel Üniversitesi’ne filoloji profesörü olur. 56 yaşında ölür. Nietzsche’ yi genelde herkes okumasa bile duymuştur. Anlaşılması çok zor bir filozof. Belki de bana öyle geliyor. Kitapları da zor, yaşamı da çok zor geçmiş. Daha genç sayılabilecek bir yaşta hastalıklarla boğuşup durmuş.
Nietzsche 1968’de profesör olunca, 1869’da Wagner’in Tribschhen’ deki heybetli evine duygu dolu ziyaret için Luzern’ e gider. O arada Wagner Cosima ile ikinci evliliğini yapmıştır. Gros; Nietzsche’ nin Cosima ‘ya abayı yaktığından söz eder.
Nietzsche, Ecce Homo’de ** de kendi biyografisini yazar: “Kendi dengimi bulduğum tek bir örnek var- büyük bir minnettarlıkla söylüyorum bunu. Bayan Cosima Wagner açıkça en asil doğaldır; sözüm eksik kalmasın diye, Richard Wagner’in açıkça bana en yakın adam olduğunu da söyleyeyim”, der.
Daha sonraki yıllarda, Wagner’in müziği insanı boğuyor, bir ruh çöküntüsü yaratıyor- Wagner’in aslında iğrendiği şeyleri temsil ettiğini, midesini kaldırdığını gün geçtikçe kavradığını- onu dinlerken su boyunuzu aşıyor: Rosssini ve Bizet’in Carmen’ i ise dans etme isteği uyandırıyor içinizde, diyor Gros.
Richard Wagner (1813- 1883) Alman opera bestecisi, tiyatro direktörü, müzik teorisyeni ve yazarıdır.
Wagner, tahta yeni çıkan Bavyera Kralı II. Ludwig tarafından davet edilince hemen Almanya’ya gider. Kralın desteği ile ekonomik sıkıntıları sona erer. Bu arada Bavyera Parlamentosu ülke parasının besteciye yedirildıği inancıyla sanatçıyı eleştirmekteydi. Öte yandan Franz Liszt’in ünlü orkestra yöneticisi Hans von Bulow ile evli kızı Cosima ile yaşadığı aşk çevreden tepki toplamaktaydı. 1886’da eşinden ayrılan Wagner, 1870’te Franz Liszt’in kızı Cosima ile evlendiğinde çiftin iki çocukları vardı.
1883 kışını geçirmek için gittiği Venedik’te kalp krizi geçirerek hayatını kaybeder.
II. Ludwig***( Bavyera kralı.1845- 1886). 19 yaşında tahta geçer. ‘Kuğu Kralı’ ve ‘Masal Kralı’ olarak adlandırılır. Bu yakıştırmalar abartılı sanatsal ve mimari projelerle meşgul olduğu, devletin günlük işlerinden giderek daha fazla uzaklaştığı için söylendiği bilinir.
İki lüks sarayın ve Neuschwanstein Şatosu’nun yapımı ile ilgilenir, besteci Richard Wagner’in sadık bir patronu olduğu söylenir. Ludwig tüm kraliyet gelirlerini bu projeler için harcıyor. Yoğun bir şekilde para harcıyor, bütün bakanlarının kendisini sınırlama girişimlerini engelliyor.
Kral Ludwig’in ölümü****: II. Ludwig, günümüzde halk tarafından ziyaret edilebilen Neuschwanstein, Linderhof ve Herrenchiemsee adlı fantastik şatolarıni inşa etmek için mimarlar yerine tiyatro dekoratörleri tutuyor. Zamanının çoğunu devlet işlerini hiçe sayarak kendi fantastik dünyasına dalarak geçiriyor. Şato inşası Bavyera devletinin fiilen iflasına yol açtığından, bakanları onu akıl hastalığıyla suçluyor, akıl hastalığı gerekçesiyle görevden alınıyor, Starnberg Gölü şatosunun gözetimine veriliyor.
Hapsedilmesinin ertesi günü, II. Ludwig, Starnberg Gölü’nde ölü bulunuyor. Doktoru Dr. Gudden ile yürüyüşe çıktığında ortadan kayboluyor. Cesedi birkaç saat sonra bulunuyor. Ölümü resmen boğulma yoluyla intihar olarak ilan ediliyor. Ludwig 1.90 mt boyunda, atletik biri. Aslında iyi bir yüzücü, cesedinin bulunduğu yerdeki su bel hizasından az, otopside ise akciğerlerinde su bulunmuyor. Ölümü biraz bilmece gibi.
Kral II.Ludwig’in sık sık şöyle dediği söylenir: “Kendim ve başkaları için edebi bir bilmece olarak kalmak istiyorum. Öyle de olmuş, ölümü bir bilmece gibi- genç yaşta veda ediyor.
Nietzsche’nin Kral II. Ludwig’le yolu kesişmese de; Wagner’le yolu çok kesişir. İsviçre Basel’de 24 yaşında profesör iken İsviçre Luzern’ deki Wagner’lerin evine çok gittiği anlaşılıyor. Wagner, Nietzsche’nin babası ile aynı yaşta. Babasından özlemle söz eder, onun tıpkı bir meleğe benzediğini söyler. Babası ölünce henüz dört yaşındadır. Annesi ve kizkardesi hakkında olumlu bir yargısı yok veya henüz ben bulamadım. Oysa son yıllarındaki çileli yaşamında yanında annesi ve kız kardeşi bulunur. Cosima ile de bir aşk yaşadığı belli.
Nietzsche hiç evlenmiyor. Louis Salome’ ye yedi ay içinde üç defa evlilik teklif etmesine rağmen her seferinde reddediliyor.
Kralla Nietzsche’nin son günleri kötü geçiyor, ölümleri de acı oluyor. Kral 41 yaşında meçhul bir şekilde, Nietzsche 56 yaşında tüm organların bitmesiyle, Wagner ise 70 yaşında kalp krizinden ölüyor.
09.08.2025
Özgen Dursun
* Frederic Gros, Yürümenin Felsefesi, s, 19.
**Nietzsche, Ece Home, s, 11-12
***Wikipedia, 06.08.2025 giriş
****University of Cambrıdge, Cambridge Üniversitesi Kütüphanesi, İnternet sitesi